ĐẤT NƯỚC - CON NGƯỜI
Bình Định thông sử diễn ca (I)


Bình Định thuỷ tú sơn kỳ
Như tranh thuỷ mạc, như tia nắng hồng.
Từ Bình Đê đến Cù Mông,
Núi non trùng điệp, ruộng đồng bao la.
Rừng vàng, biển bạc quê ta
Nặng tình đất nước, chan hoà lòng dân.


Nghìn xưa, Bến Đá-Thạch Tân
Phân ranh Quảng Ngãi, Hoài Nhơn rõ ràng.
Bình Đê mở lối thông thương
Hai miền Bình, Quảng trên đường bắc nam.


Hoài Ân có dãy Kim Sơn
Thời Lê nổi tiếng khai vàng cống vua;
Tổng Dinh, căn cứ năm xưa
Của Tăng Bạt Hổ dưới cờ Cần Vương.
Bích Kê thuộc huyện Hoài Nhơn,
Chớp Chài, đồn trại Văn thân Bùi Điền.
Phù Mỹ, Lạc Phụng ngắm nhìn
Nước đầm Trà Ổ lung linh mây trời.


Trên đường thiên lý xa vời
Có đèo Phủ Cũ, một thời nổi danh
Với vùng Tam Tượng chè xanh
Đậm đà hương vị, thắm tình quê hương.
Đèo Nhông, tên chữ Hải Lương
Còn ghi chiến tích ngoan cường sáu lăm (1)
Tượng đài chiến thắng vinh quang
Hiên ngang, lẫm liệt giữa ngàn cây xanh.


Màn Lăng, ranh giới phân minh
Hoài Ân, Phù Mỹ, gập ghềnh cheo leo
Thạch Khê-Trung Hội đường đèo
Xưa kia nổi tiếng cọp beo thịt người.
Có truông tên gọi Truông Mây
Nơi đây chàng Lía bị vây trong thành,
Anh hùng vì nghĩa hy sinh,
Tấm gương sáng chói muôn nghìn năm sau.


Núi Bà có đá Vọng Phu;
Có hang Chàng Lía ăn sâu tận cùng;
Có ngôi cổ tự Linh Phong
Gọi chùa Ông Núi nặng lòng dân gian.
Cảnh quan kỳ mỹ tuyệt trần
Cây xanh chen đá, đá cành chen nhau,
Suối khe róc rách sân sau,
Quanh co rồi lại gặp nhau tại hồ
Hương sen bát ngát, lững lờ,
Phiêu diêu cửa Phật, hư vô cõi trần.


“Đề Gi có hòn Lang Sơn
Có đầm Đạm Thuỷ nước dờn dợn xanh”(2)
Hòn Lang sóng với Vỉ Rồng
Ngắm nhìn động cát điểm son hằng hà.


Quy Nhơn nổi tiếng gần xa
Phương Mai, Gành Ráng đậm đà sắc hương!
Triều Châu thấp núi, thưa rừng,
Hòn Mai, Điệp Chữ, Chớp Vung...liền kề.
Cổ Rùa cùng với Hổ Ky
“Giao nha hổ khẩu”, xưa nay thế hùng.
Mũi Mác, Hòn Yến- đất lành,
Đàn chim én đến nhả vàng mùa xuân.


Gành Ráng, đuôi núi Xuân Vân
Chạy ra bờ biển từ vùng Vũng Chua.
Chất chồng những khối đá to
Thiên hình, vạn trạng, hình thù khác nhau.
Nào là Voi Đá, Vọng Phu,
Hòn Chồng, Gấu Đá...nằm chầu biển khơi,
Nào Đầu Sư tử nhìn trời
Chực vờn ra biển nuốt trôi sóng thần...
Một vùng đá nhỏ xanh tròn
Tạo nên Bãi Trứng tiên rồng thuở xưa-
Bãi tắm Hoàng hậu mộng mơ
Dưới lầu Bảo Đại bên bờ biển xanh.
Trên đồi Gành Ráng thanh bình
Hồn thơ Mặc Tử nặng tình nước non.


Qui Hoà nằm ở phía nam
Dong Đùa- suối nhỏ bắt nguồn Xuân Vân.
Nơi đây nổi tiếng trại phong,
Lương y từ mẫu, hết lòng vì dân.
Hoa Đà, Hải Thượng Lãn Ông,
Danh y thế giới...tượng đồng thiêng liêng.


Cù Mông, ranh giới Phú Yên,
Đèo dài, khúc khuỷu chênh vênh đất trời...
Chiều chiều én liệng, mây trôi
Nhớ Trần Quang Diệu sáng ngời Canh Thân (3).


Vân Canh có dãy Dương An
Được tôn Núi Chúa cao ngàn mét hơn
Nhân dân thường gọi Hòn Ông,
Cây cao, rừng rậm quanh năm xanh dờn.


Tây nam, điệp điệp, trùng trùng
Tây Sơn hoành tráng, sử vàng còn ghi
Biết bao sự tích thần kỳ,
Chiến công oanh liệt xưa nay chưa từng.
Mỗi ngọn núi, mỗi dòng sông
Đều mang hào khí vẻ vang một thời:
Hiển Hách thuần phục ngựa trời,
Hai Trầu thu phục lòng người Ba Na.
Cô Hầu, đồng ruộng bao la
Cùng núi Hoàng Đế thiết tha nặng tình.
Hai hòn Ông Nhạc, Ông Bình
“Non xanh, nước biếc như tranh họa đồ.”


Nhớ xưa sau lễ tế cờ
Tại dốc cây Ké trên đèo An Khê,
Ầm ầm binh mã kéo về
Giữa lòng Tâm Phúc (4) đề huề khao quân,
Nửa đên, Hóc Yến tiệc tan,
Hôm sau quân kéo xuống hòn Đồng Phong,
Nơi đây binh sĩ thong dong
Tiếp nhận lương thực, gọi hòn Lãnh Lương (5).


Hoành Sơn, tục gọi Núi Ngang,
Mộ phần Phi Phúc nằm trong dãy nầy.
Tương truyền chính tại nơi đây
Ấn vàng, kiếm bạc trao tay anh hùng.
Sấm rền “ Trì thống, phụ nguyên ”(6)
Đổi Hồ ra Nguyễn đứng lên phất cờ
Làm nên sự nghiệp cơ đồ
Lưu danh muôn thuở, bây giờ còn vang...


Phú Phong, căn cứ Cần Vương
Biết bao tên núi, tên làng, tên sông
Còn in dấu ấn Mai Công:
Đồng Hươu, Bắc trại dùng làm bản doanh,
Đồng Vụ, Nam trại-kho lương,
Đồng Le, Linh Đổng- động thần Linh Phong
Hang sâu thăm thẳm, mịt mùng,
Mật khu Xuân Thưởng bao năm tung hoành .
Kỳ Đồng, núi sỏi, thưa rừng,
Nơi đây trận chiến cuối cùng Mai Công!
Thứ Hương Sơn có bảo đồn
Của Mai Nguyên súy chặn đường giặc Tây.


Đồng Gian chảy xuống Đồng Hươu,
Sông Kôn uốn khúc quanh co, thác ghềnh
Ầm ầm nước đổ thác ngầm
Bồng bềnh đá dựng, gọi rằng Hầm Hô
Phong lan lơ lửng, mộng mơ,
Hoa sim tím ngát, hồn thơ đậm đà!


Tuy Phước có dãy Sơn Chà,
Có chùa Eo Mén do Bà Liên xây (7);
Mai Sơn rực rỡ vàng mai
Hồn mai Đào Tấn mộng dài toả hương .
Hàm Long lừng lẫy chiến công
Tại cầu Trường Úc, đánh thực dân trận đầu
Gươm Đào Doãn Địch giương cao,
Nghĩa quân xốc tới ào ào diệt Tây...


Hòn An Tượng, đỉnh không cao,
Nơi đây Quang Diệu anh hào lập công (8).
Nguồn An Tượng huyện An Nhơn
Một thời nhộn nhịp bán buôn hai vùng
“Ai về nhắn với nậu nguồn
Măng le gửi xuống, cá chuồn gửi lên”.


Quê ta, sông nước dịu hiền
Quanh năm tắm mát mọi miền gần xa.
Lại Giang, giai điệu bờ xe
Rì rào, réo rắt, say mê lòng người!
Nước trong mang lại xanh tươi
Cánh đồng thấm đẫm sức người dẻo dai.


Kôn giang nổi tiếng sông dài
Chảy qua bốn huyện, miệt mài lượn cong,
Âm thầm tưới mát ruộng đồng,
Điều hoà khí hậu một vùng nông thôn,
Dạt dào đổ xuống biển đông
Ngắm thành phố cảng Quy Nhơn huy hoàng.


La Tinh, sông ngắn, ít nguồn,
Mùa khô, nước kiệt, nổng cồn trơ vơ.
Hạ lưu, nước chảy lững l
Vào đầm Đạm Thuỷ bên bờ biển xanh.
Có con sông nhỏ Hà Thanh
Phát nguyên rừng núi Vân Canh, xuôi dòng
Đổ vào Thị Nại mênh mông,
Tàu thuyền tấp nập biển đông ra vào...


Quê ta non nước đẹp sao!
Một vùng sinh thái dồi dào tiềm năng
Mở mang du lịch cảnh quan
Gắn liền lịch sử, ngày càng văn minh.
 

 ==================================
(1) Chiến thắng Đèo Nhông-Dương Liễu ngày 8-2-1965 nhằm nhày mùng năm tết Ất Tỵ.
(1) Thơ Mộng Tuyết, thi nhân Việt Nam.
(2) Năm 1800 Trần Quang Diệu đánh tan quân Nguyễn Ánh.
(3) Tâm Phúc là tên gọi thung lũng Bà Phù.
(4) Hòn Lĩnh Lương là ngọn Đồng Phong.
(5) Chữ phụ ghép với chữ nguyên thành chữ nguyễn, hàm ý
Họ Nguyễn thống trị thiên hạ.
(6) Mẹ vợ cụ Đào Tấn.
(7) Năm 1800 Trần Quang Diệu đánh chiếm lại vùng An Tượng.  

ĐẤT NƯỚC - CON NGƯỜI
Bình Định thông sử diễn ca (II)


Quê ta nhân kiệt, địa linh,
Còn lưu dấu tích Sa Huỳnh, Chămpa.


Hai nghìn năm trước có dư
Dấu chân người Việt cổ xưa đã từng
In trên ven biển miền Trung
Nay còn dấu vết Động Cườm (1), Truông Xe, (2)
Đồi Điệp (3), lớp lớp vỏ sò
Là nguồn thực phẩm người xưa thường dùng.
Động Bàu Năng ở Ca Công, (1)
Gò Lồi,Chánh Trạch (2), Núi Ngang (3) các miền...


Qua bao di tích nói trên
Cho ta thấy rõ một nền văn minh
Đó là văn hoá Sa Huỳnh
Nghề gốm phát triển, nghề rèn mở mang;
Thuỷ tinh nấu luyện giỏi giang
Làm đồ trang sức, chuỗi vòng, hoa tai...
Mang ra bán ở kinh kỳ,
Theo đường biển đến Mã Lai, xứ Hồi,
Thái Lan, Phi Luật (4) xa xôi,
Nam Dương quần đảo, khắp nơi trong vùng...(4)

Công lao bao lớp tiền nhân
Âm thầm mở cõi, sử vàng còn ghi.

- # -

Chămpa, bao buổi thịnh suy
Trên vùng Bình Định, thị phi rõ ràng
Thành quay ngăn giặc Nguyên Mông
Tại đầm Thị Nại, chiến công lẫy lừng!
Trăm năm chống nạn ngoại xâm
Tây Nam Tổ quốc, bảo toàn biên cương.

Công trình thành cổ Đồ Bàn,
Đỉnh cao kiến trúc nghìn năm lưu truyền.
Hệ thống tháp cổ uy nghiêm:
Tháp vàng- Phú Lốc, Cánh Tiên-tháp đồng,
Tháp Đôi, Thủ Thiện, Dương Long,
Tháp bạc-Bánh Ít... theo dòng thời gian...
Nghìn năm cánh tháp dẫu mòn,
Chămpa, văn hoá vẫn còn sáng trưng!...

Bồng Nga tử trận Thăng Long (5)
Đây là bước ngoặt suy vong Chiêm Thành

=========================================
(1) Động Cườm, động Bàu Năng ở Tam Quan, Hoài Nhơn.
(2) Truông Xe, Gò Lồi, Chánh Trạch thuộc xã Mỹ Thắng, Phù Mỹ.
(3) Núi Ngang, Đồi Điệp thuộc Nhơn Hội, Quy Nhơn.
(4) Phi Luật là Philippines, Nam Dương là Indonesia.
(5) Năm 1390, Chế Bồng Nga đem quân đánh Thăng Long bị tử trận.  

ĐẤT NƯỚC - CON NGƯỜI
Bình Định thông sử diễn ca (III)

Dưới thời chúa Nguyễn cầm quyền
Quê ta mở rộng đến miền Cù Mông.

Thánh Tông lập phủ Hoài Nhơn (1)
Diễn ra nhiều đợt di dân bắc vào
Đưa đi mở đất vùng cao,
Lập làng, đắp luỹ...biết bao công trình.
Bộ máy hành chính hình thành
Từ làng đến tổng; huyện đường dựng lên.
Phù Ly, Tuy Viễn, Bồng Sơn (2)
Đó là ba huyện đầu tiên phủ nhà.

Với tầm chiến lược nhìn xa,
Hoài Nhơn được đổi tên là Quy Nhơn.(3)
Đến thời chúa Nguyễn Phúc Tần
Quy Nhơn lại đổi ra thành Quy Ninh. (4)
Đem quân vượt khỏi sông Gianh
Phúc Tần gom bắt tù binh mang về
Đưa lên lập ấp An Khê,
Chiêu binh mãi mã hướng về phương Nam.
Phục hồi tên cũ Quy Nhơn,(5)
Phúc Khoát ra sức mở mang cõi bờ.
Đến khi Nguyễn Ánh làm vua
Địa danh Bình Định từ xưa đến giờ.
Hai phủ, năm huyện lập ra (6)
Đặt quan cai trị từ xa đến gần.

Các đời chúa Nguyễn chủ trương
Chấn hưng kinh tế, mở mang cõi bờ.
Nghề nông khuyến khích tăng gia,
Lâm sản nổi tiếng nhất là gỗ hương.
Giao thông thuỷ bộ nhiều đường,
Nguồn hàng xuất khẩu ngày càng nhiều hơn.
Những là gỗ quý, trầm hưong,
Ngà voi, tê giác, lụa nhung, bạc vàng...

Âm mưu cát cứ Đàng Trong
Thời cơ thuận lợi tấn công Đàng Ngoài,
Chúa Nguyễn trọng dụng nhân tài,
Động viên nguồn lực dựng xây phủ nhà.
Đức Hoà, Khám Lý tài ba,
Được coi “nghĩa đệ” ruột rà Phúc Nguyên.
Duy Từ, Nội Tán trung kiên,
Bậc thầy chiến lược chúa tin vô cùng.
Văn Chánh công lớn kinh bang
Huyện xa Tuy Viễn vỗ an dân lành.

Những mong tiếp cận văn minh,
Gia Tô được phép vào truyền Quy Nhơn,
Tại vùng Nước Mặn, Phước Quang
Toà nhà bằng gỗ, Thánh đường dựng lên
Nơi đây, từ điển đầu tiên
Bồ-La-tiếng Việt, khắp miền vang danh...
- # -

Trải qua Trịnh, Nguyễn phân tranh,
Cần lao phiêu tán, dân tình khổ đau.
Hận thù ngày một chất cao,
Anh hùng chàng Lía phất cao cờ hồng.
Lấy của những kẻ tham quan
Đem chia dân chúng nghèo nàn khắp nơi.
Nông dân lớp lớp, người người
Đi theo chàng Lía sáng ngời nghĩa nhân
Quan quân chúa Nguyễn kinh hoàng,
Thẳng tay đàn áp bạo tàn lắm thay.
“ Chiều chiều én liệng truông Mây
Cảm thương chú Lía bị vây trong thành “
Anh hùng vì nghĩa hy sinh,
Tấm gương phấn dũng lưu danh muôn đời!
Nhân dân nổi dậy khắp nơi,
Chính quyền chúa Nguyễn rã rời tận xương...

 

===========================================
(1) Năm 1471, Lê Hồng Đức năm thứ hai, lập phủ Hoài Nhơn.
(2) Huyện Bồng Sơn gồm An Lão, Hoài Ân, Hoài Nhơn. Huyện Phù Ly gồm Phù Mỹ, Phù Cát. Huyện Tuy Viễn gồm An Nhơn, Tuy Phước, Qui Nhơn, Tây Sơn, Vĩnh Thạnh, Vân Canh và An Khê.
(3) Năm 1602.
(4) Năm 1651
(5) Năm 1742.
(6) Năm 1799, Nguyễn Ánh đổi Quy Nhơn thành dinh Bình Định.

 ĐẤT NƯỚC - CON NGƯỜI
Bình Định thông sử diễn ca (IV)

Phong trào khởi nghĩa Tây Sơn
Hào quang rạng rỡ núi sông, cõi bờ.

Tây Sơn dòng dõi họ Hồ,
Quê hương xứ Nghệ bị lùa vào Trong
Đưa lên Thượng Đạo khẩn hoang,
Lập làng, mở đất, gian nan nào bằng !
Họ Hồ sinh hạ ba nam,
Hai Trầu rất giỏi bán buôn Trường Trầu;
Ba Thơm, một đấng mày râu
Giỏi văn lẫn võ, chí cao hơn người;
Còn thầy Tư Lữ hiền từ
Tu theo một phái đạo Hồi-Itslam.

Có người vốn ở kinh thành
Là Trương Văn Hiến nổi danh đức, tài.
Vì chưng bị bọn tay sai
Rắp tâm tìm cách thẳng tay trả thù (1)
Nên vào mở một trường tư
Tại miền Tuy Viễn, học trò rất đông.
Anh em nhà họ Tây Sơn
Được thầy ưu ái bảo ban tận tình.
Nguyễn Huệ sắc sảo, thông minh
Thầy truyền dạy phép dùng binh thần tình.

Tương truyền lời sâm vang rền :
“Phụ Nguyên trì thống”, mọi miền xôn xao...
Tây Sơn xuất hiện anh hào
Ấn vàng, kiếm bạc trời trao núi Hoành.
Nơi đây, phần mộ thân sinh
Tây Sơn tam kiệt hiển linh, bí huyền.

Vâng theo sứ mạng thiêng liêng
Đổi Hồ ra Nguyễn đứng lên giương cờ
Giúp dân dựng nước, diệt thù,
Lấy nhà giàu có chia cho dân nghèo.
Khẩu hiệu rất hợp lòng người,
Anh hùng, hào kiệt khắp nơi kéo về
Tây Sơn-Thượng Đạo-An Khê
Dựng xây căn cứ, lo bề quân lương.
Ngày đêm náo nức luyện quân,
Mua, rèn vũ khí, mở mang hậu cần.

Quy tụ đủ mọi thành phần
Cần lao, võ sĩ, văn nhân, phú hào...
Đồng bào người Thượng vùng cao
Nhất tề hưởng ứng nhập vào nghĩa quân;
Chúa bà Thị Hoả, người Chăm
Đem quân hăng hái tháp tùng Tây Sơn...
Khắp vùng Thượng Đạo rộn ràng,
Khẩn trương chuẩn bị ra quân trận đầu...

Sau khi làm lễ tế cờ
Tại dốc Cây Ké trên đèo An Khê,
Ầm ầm binh mã kéo về
Bà Phù thung lũng đề huề khao quân. (2)
Nghĩa quân điệp điệp, trùng trùng
Xuống miền Hạ Đạo, khí hùng uy linh!
Kiên Thành, đặt đại bản doanh,
Bàn mưu, tính kế đánh thành Quy Nhơn.

Nguyễn Nhạc vào cũi tự giam
Sai người khiêng nộp cho quan phủ thành.
Khắc Tuyên mừng rỡ lệnh truyền (3)
Giam vào ngục tối, xử hình nay mai...
Ung dung tháo cũi ra ngoài,
Nguyễn Nhạc làm hiệu, quân ngoài xông vô.
Nửa đêm bị đánh bất ngờ,
Khắc Tuyên hoảng sợ vội lo thoát nàn...
Quân triều bạt vía, kinh hồn ,
Cúi đầu quy phục; Tây Sơn chiếm thành.(4)

Nghĩa quân thừa thắng tấn công
Đánh ra Quảng Ngãi và vùng Quảng Nam.
Tây Sơn như ngọn triều cường
Khiến cho quân Nguyễn nát tan tinh thần
Thảy đều khuất phục, quy hàng
Xin theo đại nghĩa góp phần cứu dân..

Bính Thân, Nguyễn Nhạc xưng vương, (5)
Xây thành Hoàng đế ngang tầm quốc gia.
Tử Cấm Thành rất nguy nga,
Còn Lầu Bát Giác thật là uy phong .
Điện Chính Tâm, Cung Quyển Bồng
Đậm đà văn hoá tổ tông Tiên Rồng .
Bờ thành lớp lớp đá ong
Nhằm ngăn quân giặc tấn công ngoài vào.
Ngoài thành dựng Đàn Nam Giao
Để vua tế lễ, cầu siêu đất trời.

Mậu Tuất, Nguyễn Nhạc lên ngôi
Hoàng đế Thái Đức, muôn người hân hoan!

Bính Thân, Đinh Dậu, hai lần, (6)
Tây Sơn dồn dập tấn công Gia Định thành.
Phúc Thuần, tên chúa ngông nghênh
Của dòng họ Nguyễn bỏ mình nơi đây.
Hắn có một đứa con trai
Tên là Nguyễn Ánh, phương Tây bảo toàn,
Bá Đa Lộc rất tận tâm
Giúp cho Nguyễn Ánh luyện quân, mua thuyền
Tăng cường thế lực mạnh lên
Ngõ hầu giành lại chủ quyền phương nam..

Nhâm Dần, Quý Mão, Tây Sơn (7)
Đem quân vượt biển tấn công Cần Giờ.
Nguyễn Ánh chạy xuống Mỹ Tho
Trốn ra Phú Quốc nương nhờ phương Tây (8).
Tây Sơn siết chặt vòng vây
Cổ Long, Phú Quốc cả ngày lẫn đêm.
Bị vây hãm ba vòng thuyền,.
Chúa tôi họ Nguyễn hết đường thoát thân.
Nào ngờ một trận bão giông,
Binh thuyền Nguyễn Huệ biển Đông bị chìm!
Nguyễn Ánh lén trốn sang Xiêm
Cầu xin viện trợ, cúi xin nương nhờ...

Xiêm La, đế quốc bấy giờ
Luôn ôm mộng tưởng lấn bờ cõi ta.
Vua Xiêm chớp lấy thời cơ
Cử quân năm vạn, định giờ xuất chinh,
Thuỷ quân từ vịnh Hà Tiên,
Bộ binh từ đất Cao Miên đánh vào.
Hà Tiên đến mũi Cà Mau
Quân Xiêm hống hách gây bao oán hờn,
Thẳng tay đàn áp dân lành,
Những ai chống cự thì phanh xác liền.
Thấy dân không dám đứng lên,
Quân Xiêm ngạo mạn ngày đêm rượu chè..

Hay tin can thiệp Xiêm La
Kéo vào dày xéo mả mồ tổ tiên,
Mang theo hai vạn binh thuyền,
Nguyễn Huệ vào miệt sông Tiền đóng quân,
Cần Thơ đặt đại bản doanh,
Ung dung bố trận, bài binh đợi chờ
Triều lên, trăng sáng, gió to,
Cho quân mai phục, định giờ tấn công.
Dụ cho quân địch vào tròng,
Tiên phong vỗ mặt đánh đòn rất đau,
Thuỷ quân chặn trước, khóa sau,
Pháo binh cấp tập bắn vào quân Xiêm,
Hoả công đốt sạch chiến thuyền
Khiến quân xâm lược chết chìm rất đông.
Tướng Xiêm hung hãn Lục Côn
Phơi thây tại trận; tàn quân kinh hoàng,
Chiêu Sương cùng với Chiêu Tăng
Tìm đường tẩu thoát với ngàn tàn binh.
Quân thù xiêm giáp tan tành
Trốn về bản quốc, ô danh vô cùng!

Rạch Gầm-Xoài Mút lẫy lừng
Chiến công oanh liệt bảo toàn non sông,
Giữ nền độc lập hoàn toàn,
Hà Tiên cho đến Hải Vân nối liền.
Giáp Thìn, thời khắc khó quên (9)
Quân Nguyễn sạch bóng mọi miền nước ta!

Quyết tâm nhất thống sơn hà
Diệt trừ chúa Trịnh đang đà suy vong,
Dẫn đầu ba vạn binh hùng,
Bắc Bình vương Nguyễn Huệ hai đường kéo quân
Tiến ra giải phóng Phú Xuân,
Nhân dân hưởng ứng phá tan luỹ thành
Từ Quảng Trị dến Quảng Bình
Bảo đồn quân Trịnh tan tành ra tro.

“ Phò Lê, diệt Trịnh “ giương cờ,
Tây Sơn thừa thắng tiến ra Bắc Hà
Đập tan quân Trịnh thối tha,
Thăng Long rực rỡ cờ hoa chào mừng!
Hiển Tông vui gả Ngọc Hân
Nguyễn Huệ bái tạ, rước nàng về Phú Xuân...

Vua Lê Chiêu Thống đớn hèn
Rước voi dày mả tổ tiên Lạc Hồng.
Quân Thanh vào đóng Thăng Long
Lộng hành, hống hách lao lung đất trời!
Đinh Mùi, Nguyễn Huệ lên ngôi (10)
Quang Trung Hoàng đế tức thời đem quân
Tiến ra quét sạch Mãn Thanh
“Sử tri Nam quốc”: chủ nhân anh hùng! (11)
Mùng Năm ngày tết Mậu Thân (12)
Thăng Long sạch bóng thù trong, giặc ngoài...

Giận tên Nguyễn Ánh rước Tây,
Quang Trung chuẩn bị diệt thù Đàng Trong,
Gửi thư hiệu triệu toàn dân
Đồng tâm hiệp lực bảo toàn non sông.
Ước mong chưa kịp làm tròn
Giữa năm Tân Hợi Quang Trung băng hà (13)
Vừa tròn ba chín tuổi hoa.
Năm sau, Nguyễn Nhạc giã từ trần gian.
Từ đây thế lực Tây Sơn
Ngày càng suy yếu, cháu con bất hoà.

Dựa vào binh lực Lang sa (14)
Chúa tôi Nguyễn Ánh đẩy đà phản công
Mậu Ngọ đánh chiếm Quy Nhơn (15)
Đổi tên Bình Định lập dinh, xây thành...

Tây Sơn sự nghiệp quang vinh
Tiếc thay chỉ có ba thập niên huy hoàng!
Nhưng trong tâm khảm nhân dân
Phong trào khởi nghĩa Tây Sơn trường tồn !

Có tài thu phục nhân tâm
Nguyễn Nhạc quy tụ danh nhân mọi miền,
Kinh thành Hoàng đế uy nghiêm,
Công lao Thái Đức lưu truyền nghìn thu!
Nguyễn Huệ đức trọng, tài cao
Thiên tài quân sư, ngôi sao sáng ngời!
Quân sư giáo Hiến tuyệt vời
Tài ba chiến lược sáng soi con đường.
Biết bao võ tướng, văn thần
Một lòng vì nước, vì dân quên mình.
Nào Quang Diệu, Bùi Thị Xuân,
Nào Võ Văn Dũng... sử vàng lưu danh !

Nhân dân Bình Định đinh ninh
Muôn đời thừa kế, tôn vinh, tự hào
“ Anh hùng áo vải cờ đào
Giúp dân dựng nước xiết bao công trình”.(16)-

 ================================================
(1) Trương Văn Hiến bị truy nã vì có người bà con là Nội Hữu
Trương Văn Hạnh bị quyền thần Trương Phúc Loan sát hại.
(2) Được nghĩa quân Tây Sơn gọi là thung lũng Tâm Phúc.
(3) Tuần phủ Quy Nhơn Nguyễn Khắc Tuyên.
(4) Tây Sơn chiếm thành Quy Nhơn mùa thu 1773.
(5) Năm Bính Thân, 1775.
(6) Năm 1776 và 1777.
(7) Năm 1782 và 1783.
(8) Bá Đa Lộc và giáo sĩ phương Tây đang ở Phú Quốc.
(9) Năm 1785.
(10) Năm 1788.
(11) Trong bài Hịch của Quang Trung.
(12) Năm 1789.
(13) Năm 1792.
(14) Thực dân Pháp.
(15) Năm 1799.
(16) Trong Ai tư vãn của Ngọc Hân công chúa